Współczesne silniki Diesla są wyposażone w układy, których celem jest ograniczanie ilości szkodliwych substancji przedostających się do atmosfery. Jednym z ich elementów jest filtr cząstek stałych, określany skrótem DPF. Jego praca polega na zatrzymywaniu cząstek sadzy powstających podczas spalania oleju napędowego.

Z w pewnych przypadkach osady gromadzą się wewnątrz filtra, dlatego układ musi okresowo przeprowadzać proces ich wypalania. W trakcie regeneracji sadza zostaje przekształcona w mniejszą ilość pozostałości, co pozwala ograniczyć etap zapełnienia filtra. Proces ten odbywa się w sposób automatyczny w określonych warunkach, jednakże jego przebieg zależy w głównej mierze od temperatury silnika, sposobu jazdy i stanu technicznego pojazdu. DPF nie jest zatem elementem, który działa niezależnie od pozostałych podzespołów. Na jego funkcjonowanie wpływają też układ wtryskowy, czujniki ciśnienia i temperatury a także sprawność samego silnika.

Sposób użytkowania auta ma znaczenie dla częstotliwości regeneracji filtra. Podczas krótkich przejazdów, szczególnie w ruchu miejskim, silnik często nie osiąga temperatury umożliwiającej przeprowadzenie pełnego procesu wypalania sadzy. O ile pojazd jest regularnie wyłączany podczas regeneracji, zanieczyszczenia mogą stopniowo się gromadzić, a sterownik może podejmować kolejne próby oczyszczania filtra. Z kolei bardziej długa jazda ze stabilnym obciążeniem silnika może sprzyjać uzyskaniu warunków potrzebnych do zakończenia tego procesu, jeżeli układ jest sprawny. Nie oznacza to jednak, że każda trasa poza miastem rozwiąże problem. Jeżeli przyczyną nieprawidłowej pracy jest uszkodzony czujnik, niesprawny układ wtryskowy lub inna usterka, sam sposób jazdy nie usunie jej źródła. W praktyce warto zwracać uwagę na komunikaty wyświetlane na desce rozdzielczej, zwiększone zużycie paliwa, spadek mocy a także częstsze uruchamianie wentylatora po zakończeniu jazdy. Pojedynczy objaw nie przesądza o awarii filtra, ale jego powtarzanie się może wskazywać na konieczność sprawdzenia układu.

Diagnostyka DPF wymaga oceny kilku parametrów, a nie tylko i wyłącznie odczytania jednej informacji z komputera pokładowego. Znaczenie ma w głównej mierze ciśnienie różnicowe, czyli różnica ciśnienia spalin przed filtrem i za nim, a także temperatura spalin, obliczone zapełnienie a także historia regeneracji. Wyniki trzeba interpretować w porównaniu do konkretnego silnika i warunków, w których wykonano pomiar. Wysokie ciśnienie różnicowe może wskazywać na ograniczony przepływ spalin, lecz przed postawieniem diagnozy trzeba uwzględnić stan przewodów pomiarowych i czujnika. Ważne jest też rozróżnienie sadzy od popiołu. Sadza może być usuwana w trakcie regeneracji, natomiast popiół, powstający w głównej mierze z pozostałości dodatków zawartych w oleju silnikowym, stopniowo pozostaje wewnątrz filtra. Z tego powodu dosłownie prawidłowo przeprowadzane wypalanie nie przywraca bez końca początkowej pojemności szczegółu. Przy sporym nagromadzeniu popiołu potrzebna może być ocena sposobności czyszczenia filtra albo jego konwersji. Dobieranie postępowania zależy od konstrukcji układu, rzeczywistego stopnia zużycia i wyników diagnostyki.

Na działanie filtra wpływa także jakość obsługi technicznej auta. Olej silnikowy powinien spełniać oczekiwania producenta, w tym dotyczące dopuszczenia do pracy z układem oczyszczania spalin. Niewłaściwy preparat może zwiększać ilość popiołu gromadzącego się w filtrze, co ma znaczenie w dłuższym okresie eksploatacji. Nie należy też ignorować usterek związanych z termostatem, układem recyrkulacji spalin EGR czy wtryskiwaczami, ponieważ mogą one zaburzać warunki spalania i utrudniać regenerację. W sytuacji częstych prób wypalania, pojawienia się ostrzeżenia o zapełnieniu filtra lub przejścia silnika w tryb ograniczonej mocy warto ustalić przyczynę na bazie diagnostyki. Wymuszona regeneracja nie zawsze jest najlepszym rozstrzygnięciem, zwłaszcza gdy zapełnienie przekracza dopuszczalny poziom albo występuje dodatkowa usterka. Ważne pozostają także zasady dotyczące eksploatacji i napraw układu emisji spalin, ponieważ usunięcie filtra lub ingerencja w jego działanie może naruszać obowiązujące przepisy. Ocena stanu DPF powinna więc uwzględniać zarówno obowiązujące parametry pracy, jak i historię użytkowania pojazdu a także stan współpracujących z nim podzespołów.

Zobacz również: demontaż dpf łódź.